Ne hissedilir?

Bu konu pek çok kadının doktora bile açmakta zorlandığı bir konudur. Oysa çok yaygındır ve konuşulması tamamen normaldir.

NHS, menopoz belirtileri arasında vajinada kuruluk, yanma, tahriş ya da kaşıntıyı sayar ve bunların cinsel ilişkiyi ağrılı hâle getirebileceğini belirtir. Cinsel istekte azalma da aynı listede yer alır (NHS, Menopause: symptoms).

The Menopause Society bu belirtileri tek bir başlık altında toplar: menopozun genitoüriner sendromu (kısaca GSM). “Genitoüriner”, hem genital bölgeyi hem de idrar yollarını kapsadığını anlatır. GSM şu belirtileri içerebilir (The Menopause Society, MenoNote: GSM):

  • Vajinada kuruluk ve kayganlığın azalması
  • Vulvada (dış genital bölge, dudaklar) yanma, kaşıntı ya da tahriş
  • Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık ya da ağrı
  • Jinekolojik muayenede ağrı
  • İdrar sonrası silinirken ya da bazı kıyafetleri giyerken rahatsızlık
  • İdrar yaparken yanma, sık ya da ani idrara çıkma isteği, idrar yolu enfeksiyonu riskinde artış

İdrarla ilgili belirtileri sık idrara çıkma ve idrar yolu enfeksiyonu yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Neden olur?

Östrojen (kadınlık hormonu), vajina dokusunun kalın, esnek ve nemli kalmasına yardım eder. Menopozla östrojen azaldığında vajina dokusu incelir, kurur, esnekliğini ve kayganlığını kaybeder. Bu da ilişkide ve hatta günlük yaşamda ağrı ve rahatsızlığa yol açabilir (The Menopause Society, MenoNote: GSM).

Belirtiler bazı durumlarda daha ağır olabilir: iki yumurtalığın ameliyatla alınmasıyla girilen menopozda (cerrahi menopoz), kanser tedavisi için kemoterapi sonrasında ve meme kanseri için belirli hormon baskılayıcı ilaçlar kullananlarda (The Menopause Society, MenoNote: GSM).

Ne kadar yaygın?

Çok yaygın. The Menopause Society’nin 2020 tarihli bildirgesine göre GSM, menopoz sonrası kadınların yüzde 27 ile 84’ünü etkiler. Aralığın bu kadar geniş olması, çalışmaların farklı belirtileri farklı yöntemlerle ölçmesinden kaynaklanır. Aynı bildirge GSM’in büyük olasılıkla yeterince tanınmadığını ve yeterince tedavi edilmediğini vurgular (NAMS, 2020).

NHS de vajinal kuruluğu, pek çok kadının hayatının bir döneminde yaşadığı yaygın bir sorun olarak tanımlar (NHS, Vaginal dryness). Yani bu belirtileri yaşıyorsan büyük bir grubun parçasısın. Konuşulmadığı için ne kadar yaygın olduğu çoğu zaman bilinmiyor.

Kendiliğinden geçer mi?

Genellikle geçmez. Bu, GSM’i diğer menopoz belirtilerinden ayıran önemli bir özelliktir. Sıcak basmaları çoğu zaman yıllar içinde azalırken, GSM tedavi edilmediğinde genellikle zamanla kötüleşir (The Menopause Society, MenoNote: GSM).

Bu nedenle “zamanla geçer, beklerim” yaklaşımı bu belirtiler için çoğu zaman işe yaramaz. Erken konuşmak, seçenekleri erken öğrenmek demektir.

Cinsel istek neden azalır?

Cinsel isteğin azalması tek bir nedene bağlı değildir. The Menopause Society, hormonların karmaşık bir etkenler bütününün yalnızca bir parçası olduğunu vurgular (The Menopause Society, Sexual Health). Etkili olabilecek başlıca etkenler:

  • Bedensel rahatsızlık. İlişkide ağrı bekleniyorsa, isteğin azalması anlaşılır bir tepkidir.
  • Uyku. Gece terlemeleriyle bölünen uyku ve yorgunluk cinsel ilgiyi azaltabilir.
  • İlişki ve yaşam olayları. Eşin cinsel sorunları, boşanma, yeni bir ilişki, çocukların evden ayrılması ya da yaşlı anne babaya bakım yükü isteği etkileyebilir.
  • Beden algısı ve özgüven. Yaşlanmayla ilgili kaygılar ve beden algısı da rol oynar.
  • Hastalıklar ve ilaçlar. Bazı hastalıklar ve ilaçlar, örneğin bazı depresyon ilaçları, cinsel işlevi etkileyebilir.

(The Menopause Society, Sexual Health)

Cinsel istek için tek bir “normal” yoktur. Bazı kadınlarda orta yaşta istek azalır, bazılarında artar, bazılarında değişmez (The Menopause Society, Sexual Health). Önemli olan, durumun seni rahatsız edip etmediğidir. Ruh hâlindeki değişimler de isteği etkileyebilir; bu konuda ruh hali değişimi ve sinirlilik yazısına bakabilirsin.

İlişkini nasıl etkileyebilir?

The Menopause Society, GSM belirtilerinin yaşam kalitesini, cinsel doyumu ve hatta eşinle ilişkini etkileyebileceğini belirtir (The Menopause Society, MenoNote: GSM). Ağrı beklentisi yakınlaşmaktan kaçınmaya, bu da yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Eşin isteksizliği kendisiyle ilgili sanabilir.

Bu yüzden belirtilerini eşinle paylaşmak işe yarayabilir. Sorunun bedensel bir değişimden kaynaklandığını bilmek, iki taraf için de suçlama yerine anlayış alanı açar. The Menopause Society, yakınlığın yalnızca birleşmeden ibaret olmadığını; uzun dokunma, masaj gibi farklı yakınlık biçimlerinin de cinsel yaşamın parçası olabileceğini hatırlatır (The Menopause Society, MenoNote: GSM).

Başka ne olabilir?

Her kuruluk ya da kaşıntı menopoza bağlı değildir. NHS, vajinal kuruluğun emzirme, hormonlu doğum kontrol yöntemleri, bazı depresyon ilaçları ve vajina çevresinde parfümlü sabun, duş jeli ya da vajinal duş kullanımıyla da ortaya çıkabileceğini belirtir (NHS, Vaginal dryness). The Menopause Society de mantar enfeksiyonları, alerjik tepkiler ve bazı cilt hastalıklarının benzer belirtiler yapabileceğini hatırlatır (The Menopause Society, MenoNote: GSM).

Alışılmadık akıntı, lekelenme ya da kanama varsa bunlar mutlaka değerlendirilmelidir (NHS, Vaginal dryness).

Kendin neyi gözlemleyebilirsin?

  • Belirtilerin ne zaman başladı: son adetinden önce mi, sonra mı?
  • Kuruluk sadece ilişki sırasında mı, yoksa gün içinde de mi var?
  • Yanma, kaşıntı ya da akıntı eşlik ediyor mu?
  • İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ya da tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu var mı?
  • Kullandığın sabun, ped ya da yeni bir ilaç belirtilerle aynı döneme denk geliyor mu?

Bu notlar, muayenede konuyu kısa ve net anlatmana yardım eder. Utanılacak bir şey yok; hekimin bu soruları sık duyar.

Doktora ne zaman gitmeli, ne sormalı?

NHS, vajinal kuruluk birkaç haftadır sürüyorsa ve denediklerin işe yaramıyorsa, günlük yaşamını etkiliyorsa, alışılmadık akıntı varsa ya da ilişki sonrası, adet aralarında veya menopozdan sonra kanama olduysa aile hekimine başvurmayı önerir (NHS, Vaginal dryness).

The Menopause Society, cinsel sorunları konuşmanın pek çok kişi için zor olduğunu, ama sağlık profesyonellerinin bu konuda iyi bir kaynak olduğunu belirtir. Bir değerlendirme, isteksizliğin altındaki bedensel ya da psikolojik nedenleri ortaya çıkarabilir; gerekirse danışmanlık ya da uzman yönlendirmesi de mümkündür (The Menopause Society, Sexual Health).

Sorabileceğin sorular:

  • Belirtilerim menopozun genitoüriner sendromuyla uyumlu mu?
  • Enfeksiyon ya da başka bir neden ekarte edilmeli mi?
  • Hangi seçenekler var ve benim için hangileri uygun?
  • İdrar belirtilerim de aynı nedenden olabilir mi?
  • Bir cinsel sağlık uzmanına ya da pelvik taban fizyoterapistine yönlendirilmem faydalı olur mu?

Bu sayfa ürün ya da ilaç önermez ve tedavi seçeneklerini anlatmaz. Sana uygun seçenekleri hekiminle konuşmalısın.