Ne hissedilir?

Menopoz döneminde pek çok kadın tuvalete eskisinden daha sık gittiğini, idrarın aniden ve beklemeye izin vermeyecek şekilde geldiğini ya da gece uykudan idrar için uyandığını fark eder. NHS, menopoz belirtileri arasında gece de dahil olmak üzere daha sık idrara çıkma ihtiyacını, bazen mesane kontrolünün kaybını (idrar kaçırma) ve daha sık idrar yolu enfeksiyonunu ya da idrar yaparken ağrı ve yanmayı sayar (NHS, Menopause: symptoms).

The Menopause Society de östrojen kaybıyla birlikte görülebilecek idrar belirtilerini şöyle sıralar (The Menopause Society, Symptoms):

  • Daha sık idrara çıkma
  • Sıkışma hissi: ani ve güçlü idrar yapma isteği, bazen idrar kaçırmayla birlikte
  • Noktüri: gece iki ya da daha fazla kez idrar için uyanma
  • İdrar yolu enfeksiyonu riskinde artış

Neden olur?

Vajina, idrar torbası (mesane) ve idrar kanalı (üretra) birbirine yakın dokulardır ve östrojenden benzer şekilde etkilenir. Menopozda östrojen azaldıkça bu dokular incelir, kurur ve esnekliğini kaybeder. The Menopause Society, vajinal, vulvar ve idrarla ilgili bu belirtileri birlikte menopozun genitoüriner sendromu (GSM) başlığı altında toplar. İdrar yaparken yanma, sık ya da ani idrara çıkma isteği ve idrar yolu enfeksiyonu riskinde artış bu sendromun parçası olabilir (The Menopause Society, MenoNote: GSM).

NHS de menopozdan geçmiş olmayı idrar yolu enfeksiyonu riskini artıran durumlar arasında sayar (NHS, Urinary tract infections).

Vajinal kuruluk ve ilişkide ağrı da aynı nedene bağlı olabilir; bu konuyu vajinal kuruluk ve cinsel isteksizlik yazısında ele alıyoruz.

Normal mi, kendiliğinden geçer mi?

Yaygın bir durumdur, ama “katlanılması gereken” bir şey değildir. The Menopause Society’ye göre sıcak basmalarının aksine GSM belirtileri genellikle zamanla azalmaz; tedavi edilmediğinde çoğu zaman kötüleşir (The Menopause Society, MenoNote: GSM). Bu yüzden yıllar geçmesini beklemek yerine değerlendirme istemek mantıklıdır.

İdrar kaçırma türleri

NHS idrar kaçırmayı şöyle sınıflandırır (NHS, Urinary incontinence):

  • Stres tipi kaçırma: Öksürürken, hapşırırken, gülerken ya da ağır kaldırırken, yani mesaneye basınç bindiğinde idrar kaçması. Genellikle pelvik taban kaslarının (idrarı tutan kas grubu) zayıflamasıyla ilişkilidir.
  • Sıkışma (urge) tipi kaçırma: Ani ve güçlü bir idrar yapma isteğiyle birlikte ya da hemen ardından idrar kaçması. Genellikle mesane kasının aşırı çalışmasıyla ilişkilidir.
  • Karma tip: Stres ve sıkışma tipinin birlikte görülmesi.
  • Taşma tipi: Mesane tam boşalamadığı için sık sık az miktarda idrar kaçması. Çoğu zaman idrar yolunda bir tıkanıklıkla ilişkilidir.
  • Tam kaçırma: Mesanenin idrarı hiç depolayamaması.

NHS’e göre idrar kaçırma riskini artıran etkenler arasında gebelik ve normal doğum, fazla kilo, aile öyküsü ve ileri yaş vardır (NHS, Urinary incontinence). Hangi türü yaşadığını bilmek, hekiminle konuşurken işini kolaylaştırır.

Başka ne olabilir?

Sık idrara çıkma her zaman menopoza bağlı değildir. İdrar yolu enfeksiyonu da sık ve ani idrara çıkmaya yol açar. NHS’e göre enfeksiyonun belirtileri şunlardır: idrar yaparken ağrı ya da yanma, gece dahil sık ya da ani idrara çıkma, bulanık idrar, idrarda kan, alt karın ağrısı, ateş ve halsizlik (NHS, Urinary tract infections). Koyu ya da kokulu idrar tek başına yalnızca yeterince sıvı almadığına işaret edebilir.

Ateş, belde kaburgaların hemen altında ağrı, titreme ve idrarda kan böbrek enfeksiyonunu düşündürebilir. Böbrek enfeksiyonu kana yayılabileceği için hızla değerlendirilmelidir (NHS, Urinary tract infections).

Çok su içmek, kafein ve alkol de idrar miktarını artırır ve mesaneyi tahriş edebilir (NHS, Urinary incontinence).

Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu

NHS’e göre altı ay içinde iki ya da on iki ay içinde üç idrar yolu enfeksiyonu geçirmek tekrarlayan enfeksiyon olarak kabul edilir. Bu durumda aile hekimine başvurmak önerilir; hekim farklı seçenekleri değerlendirebilir ya da seni bir uzmana yönlendirebilir. Belirtiler tedaviden sonra sürüyorsa uzman yönlendirmesi istemek de bir seçenektir (NHS, Urinary tract infections).

NHS’in genel önleme önerileri arasında şunlar sayılır (NHS, Urinary tract infections):

  • Tuvaletten sonra önden arkaya doğru silmek
  • İdrarın açık renkli kalacağı kadar sıvı almak
  • İlişkiden sonra kısa süre içinde idrara çıkmak
  • İdrarı uzun süre tutmamak ve tuvalette acele etmemek
  • Pamuklu iç çamaşırı giymek, dar kıyafetlerden ve parfümlü sabunlardan kaçınmak

Bu öneriler enfeksiyonu her zaman önlemez, ama riski azaltmaya yönelik genel adımlardır.

Genel yaşam tarzı bilgisi

NHS, idrar kaçırmada genel düzeyde şu adımları sayar (NHS, Urinary incontinence):

  • Pelvik taban egzersizleri: İdrar akışını kontrol eden kasları sıkıp gevşeterek güçlendirmeye yönelik egzersizlerdir. Doğru yapılması önemli olduğundan nasıl yapılacağını bir sağlık profesyonelinden öğrenmek iyi olur.
  • Mesane eğitimi: İdrar yapma isteği ile tuvalete gitme arasındaki süreyi zamanla uzatmayı hedefler.
  • Kafein ve alkolü azaltmak: Çay, kahve, kola ve alkol mesaneyi tahriş edebilir ve idrar miktarını artırabilir.
  • Sağlıklı kilo: Fazla kilo, idrar kaçırma için bilinen risk etkenlerinden biridir.

Bu adımlar herkeste aynı sonucu vermez; hangisinin sana uygun olduğunu hekiminle ya da fizyoterapistinle konuş.

Kendin neyi gözlemleyebilirsin?

NHS, hekimin senden ne kadar sıvı içtiğini ve ne sıklıkla idrara çıktığını kaydetmeni isteyebileceğini belirtir (NHS, Urinary incontinence). Birkaç gün boyunca şunları not et:

  • Gün içinde içtiğin sıvının türü ve yaklaşık miktarı
  • Gündüz ve gece kaç kez idrara çıktığın
  • Ani sıkışma hissi ve kaçırma olup olmadığı; olduysa ne yaparken olduğu
  • Yanma, ağrı, bulanık idrar ya da kan gibi belirtiler
  • Geçirdiğin idrar yolu enfeksiyonlarının tarihleri

Diğer menopoz belirtilerini de görmek istersen menopoz belirtileri yazısına bakabilirsin.

Doktora ne zaman gitmeli, hangi branş?

NHS, her türlü idrar kaçırma için hekime başvurmayı önerir ve bunun yaygın bir sorun olduğunu, konuşurken utanmaman gerektiğini vurgular (NHS, Urinary incontinence). İdrar yolu enfeksiyonu belirtilerin 65 yaş ve üzerindeysen, şeker hastalığın varsa, bağışıklığın zayıfsa ya da belirtiler hızla kötüleşiyorsa aynı gün hekimine ulaşmalısın (NHS, Urinary tract infections).

Hangi branş? İlk adım çoğu zaman aile hekimidir. Gerektiğinde kadın hastalıkları ve doğum ya da üroloji uzmanına yönlendirilirsin. Bazı hastanelerde bu iki alanı birleştiren ürojinekoloji poliklinikleri de bulunur. Pelvik taban egzersizleri için fizyoterapiste yönlendirilmen de mümkündür.

Sorabileceğin sorular:

  • Belirtilerim enfeksiyon mu, yoksa menopozla ilgili bir değişim mi?
  • İdrar kaçırmam hangi türe uyuyor?
  • Mesane günlüğü tutmamı ister misiniz?
  • Tekrarlayan enfeksiyonlarım için hangi seçenekler var?
  • Pelvik taban egzersizleri ya da mesane eğitimi benim için uygun mu?

Bu sayfa tedavi seçeneklerini anlatmaz. Sana uygun seçenekleri hekiminle konuşmalısın.