Menopoz için doktora gitmeden önce neleri not etmeli?

Neden hazırlıklı gitmek önemli?

Perimenopoz ve menopoz değerlendirmesinin temeli tahlil değil, senin anlattıklarındır. NICE kılavuzu, 45 yaşın üzerinde genel sağlığı iyi olan kadınlarda perimenopozun sıcak basması gibi belirtilere ve düzensiz adetlere, menopozun ise 12 aydır adet görmemeye dayanarak laboratuvar testi olmadan değerlendirilebileceğini belirtir (NICE NG23). Yani hekimin ne kadar doğru bir resim göreceği, büyük ölçüde senin ne kadar net anlatabildiğine bağlıdır.

Muayene süreleri çoğu zaman kısadır. Odaya girdiğinde “Son adetim ne zamandı?” ya da “Haftada kaç kez terleyerek uyanıyorum?” sorularını hatırlamaya çalışmak hem stresli hem de yanıltıcı olabilir. The Menopause Charity, randevudan önce belirtilerini kaydetmeni, adet değişikliklerini not almanı ve sorularını yazmanı önerir. Mümkünse daha uzun bir randevu almak da konuşmaya zaman açar.

Hangi bilgileri not etmelisin?

Adet tarihleri

• Son 6–12 ayın adet başlangıç tarihleri ve kaç gün sürdükleri.
• Kanamanın miktarı: her zamankinden az mı, çok mu? Pıhtı var mı?
• Adet aralarında ya da ilişki sonrasında lekelenme olup olmadığı.

The Menopause Society, kanama örüntüsünü bir takvimde ya da uygulamada izlemeyi ve kanamadaki değişiklikleri sağlık profesyoneliyle konuşmayı önerir (The Menopause Society, Perimenopause). Döngüler arasında 7 günü aşan farklar ve 60 günü aşan aralar geçiş döneminin işaretleri olabilir; tarihler bunları görünür kılar.

Belirtilerin sıklığı ve şiddeti

Her belirti için üç şeyi yaz: ne zamandan beri var, ne sıklıkta oluyor, gündelik hayatını ne kadar etkiliyor. Şiddeti 0–10 arası puanlamak işini kolaylaştırır. Göz önünde bulundurabileceğin belirtiler:

• Sıcak basması ve gece terlemesi.
• Ruh hâli değişimleri, kaygı, sinirlilik.
• Unutkanlık ya da odaklanma güçlüğü.
• Eklem ve kas ağrıları.
• Vajinal kuruluk, cinsel istekte değişim.
• İdrar şikâyetleri.
• Çarpıntı.

NHS menopoz belirtilerinin listesini çok geniş tutar; çarpıntıdan saç incelmesine, diş eti sorunlarından baş ağrısına kadar birçok değişiklik bu döneme eşlik edebilir (NHS, Symptoms). “Bu da mı menopozla ilgili?” diye düşündüğün belirtileri de listene ekle; hangisinin ilgili olduğunu hekiminle birlikte değerlendirirsiniz.

Uyku

Kaç saat uyuduğunu, gece kaç kez uyandığını ve uyanmanın nedenini (terleme, idrar, kaygı) not et. Gündüz yorgunluğu da önemli bir bilgidir. Yanında uyuyan biri horlama ya da uykuda nefesinin durduğunu fark ettiyse bunu da yaz. Akşam saatlerinde kahve, çay ve alkol tüketimini not etmek de uykuyu etkileyen etkenleri konuşmayı kolaylaştırır.

İlaç ve takviye listesi

Kullandığın tüm ilaçları, dozlarıyla birlikte yaz. The Menopause Charity, bu listeye bitkisel takviyeleri de eklemeni önerir. Hormonal doğum kontrolü ya da rahim içi araç kullanıyorsan bunu mutlaka belirt; NICE, hormonal tedavi kullanan kadınlarda menopozu değerlendirmenin zor olabileceğini hatırlatır (NICE NG23).

Aile ve sağlık öyküsü

• Annenin ve kız kardeşlerinin menopoz yaşı.
• Ailede meme, yumurtalık ya da rahim kanseri, kalp hastalığı, osteoporoz (kemik erimesi) ya da pıhtı öyküsü.
• Geçirdiğin ameliyatlar, özellikle rahim ya da yumurtalık ameliyatları.
• Kronik hastalıkların ve son tahlil sonuçların.

Notlarını tek sayfada topla

Haftalarca tuttuğun kaydın tamamını muayenede okumaya vakit olmaz. Görüşmeden önce hepsini tek bir sayfada özetlemek, hekimin en önemli bilgiyi ilk iki dakikada görmesini sağlar. Örnek bir özet şöyle olabilir:

• Yaş ve ana şikâyet: “48 yaşındayım. En çok gece terlemesi ve uykusuzluk beni zorluyor.”
• Adet özeti: “Son 12 ayda 7 kez adet gördüm. En uzun ara 70 gündü. Son adetim 6 hafta önce başladı.”
• Belirti özeti: “Haftada 4–5 gece terleyerek uyanıyorum. Şiddeti 10 üzerinden 7.”
• Uyku: “Gecede ortalama 5 saat uyuyorum, 2–3 kez uyanıyorum.”
• İlaçlar ve takviyeler: Adı ve dozuyla.
• Aile öyküsü: “Annem 46 yaşında menopoza girdi.”
• Bugün öğrenmek istediğim üç şey.

Sorularını önem sırasına koy ve en önemlisini görüşmenin başında söyle. Süre kısa kalırsa bile asıl merak ettiğin konu konuşulmuş olur.

Hekimine sorabileceğin sorular

Soruları önceden yazmak, odada unutmanı önler. Örnek bir liste:

• Belirtilerim perimenopozla mı uyumlu, yoksa başka bir neden araştırılmalı mı?
• Benim yaşımda bir tahlil gerekiyor mu? Gerekiyorsa neyi göstermesi bekleniyor?
• Hangi belirtilerimi izlemeye devam etmeliyim?
• Kemik ve kalp sağlığım için hangi kontrolleri yaptırmalıyım?
• Hangi seçenekler var ve benim sağlık geçmişimle her birinin yararı ve riski ne?
• Ne zaman tekrar gelmeliyim? Hangi durumda beklemeden gelmeliyim?
• Okuyabileceğim güvenilir bir kaynak ya da broşür var mı?

NICE, menopoz döneminde kadınlara verilecek bilgilerin menopozun evrelerini, sık görülen belirtileri ve nasıl değerlendirildiğini, genel sağlığı destekleyecek yaşam tarzı değişikliklerini, tedavi seçeneklerinin yarar ve risklerini ve menopozun uzun vadeli sağlık etkilerini kapsamasını önerir (NICE NG23). Bu başlıklar soru listen için de iyi bir çerçevedir.

Hangi branşa gitmeli?

İngiltere’de ilk başvuru noktası çoğu zaman aile hekimi ya da aile sağlığı merkezindeki hemşiredir; The Menopause Charity, karmaşık bir sağlık geçmişin yoksa menopoz takibinin büyük olasılıkla aile hekimi tarafından yürütüleceğini belirtir. Türkiye’de de aile hekimine başvurabilir ya da doğrudan kadın hastalıkları ve doğum uzmanına gidebilirsin. Menopoz konusunda deneyimli bir hekim ya da kurumundaki menopoz polikliniği varsa bunu sormak işe yarar.

Muayenede neler olabilir?

• Konuşma: Hekimin belirtilerini, adet düzenini, sağlık ve aile öyküsünü sorar. Hazırladığın notlar burada işe yarar.
• Tansiyon ölçümü: The Menopause Charity, hekimin tansiyonunu da kontrol edeceğini belirtir.
• Tahliller: Hormon tahlili çoğu zaman gerekmez, çünkü hormon düzeyleri saatten saate değişebilir. Ancak hekimin başka nedenleri, örneğin tiroid bezinin az çalışmasını dışlamak için kan tahlili isteyebilir (The Menopause Charity). 45 yaşın altındaysan FSH testi gündeme gelebilir (NICE NG23).
• Jinekolojik muayene: Hekimin gerekli görürse, özellikle kanama şikâyetin varsa, jinekolojik muayene ya da ultrason yapabilir.

Görüşmenin sonunda bir sonraki adımın ne olduğunu, kontrol randevusu gerekip gerekmediğini ve hangi durumda daha erken gelmen gerektiğini sor. The Menopause Charity, sorularının olabildiğince yanıtlanmış olarak odadan çıkmayı ve elinde paylaşılabilecek bir bilgi notu varsa istemeyi önerir.

Görüşmeden sonra hekimin söylediklerini aynı gün kısaca not et: hangi tahliller istendi, ne zaman sonuç alınacak, bir sonraki kontrol ne zaman. Belirti kaydını sürdürmek, bir sonraki görüşmede neyin değiştiğini konuşmanı kolaylaştırır.

Tahlillerin neyi gösterip neyi göstermediğini perimenopoz testi var mı? sayfasında anlattık.