Çarpıntı nedir, nasıl hissedilir?

Çarpıntı, kalbinin attığını normalden daha belirgin biçimde fark etmektir. NHS, çarpıntının birkaç farklı biçimde hissedilebileceğini anlatır (NHS, Heart palpitations):

  • Kalp çok hızlı atıyormuş, yarışıyormuş gibi
  • Düzensiz, sanki bir vuruş atlanmış ya da fazladan bir vuruş gelmiş gibi
  • Güm güm, güçlü vuruyormuş gibi
  • Göğüste kanat çırpar gibi bir titreşim

Bu his yalnızca göğüste değil, boyunda ya da boğazda da duyulabilir. Birkaç saniye, birkaç dakika ya da daha uzun sürebilir (NHS, Heart palpitations).

Çarpıntı korkutucu olabilir. Ama çoğu zaman zararsız bir nedeni vardır. Önemli olan, hangi durumda beklenebileceğini ve hangi durumda hemen yardım gerektiğini bilmektir.

Menopozla ilişkisi

NHS, çarpıntıyı menopoz ve perimenopozun belirtileri arasında sayar. Sıcak basmalarının çarpıntıya yol açabileceğini de belirtir (NHS, Symptoms). NHS’in çarpıntı sayfası, menopozun bazen çarpıntıyı başlatabileceğini ayrıca not eder (NHS, Heart palpitations).

The Menopause Society’ye göre sıcak basmasına terleme, üşüme, kaygı ve hızlı kalp atışı eşlik edebilir (The Menopause Society, Hot Flashes). Yani bazı kişiler çarpıntıyı ısı dalgasıyla birlikte, bazıları ise tek başına yaşar. Sıcak basmasını ayrıntılı anlattık: Sıcak basması.

Türkiye’de Sağlık Bakanlığı ve Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD) de çarpıntıyı menopoz belirtileri arasında listeler (HSGM; TJOD). Sağlık Bakanlığı, menopoz şikâyetleri için doktora danışmadan ilaç kullanılmamasını da öğütler (HSGM). Bu öğüt çarpıntı için de geçerlidir.

Ne kadar yaygın, ne kadar sürer?

Bu konuda ayrıntılı bilgi veren çalışmalardan biri ABD’deki SWAN çalışmasıdır. SWAN, farklı etnik kökenlerden kadınları menopoza geçiş boyunca yıllarca izleyen büyük bir gözlem çalışmasıdır. Çarpıntıyı inceleyen analizde 3.276 kadının zaman içinde bildirdiği çarpıntılar değerlendirildi. Araştırmacılar üç farklı örüntü buldu (Carpenter ve ark., 2023):

  • Kadınların yüzde 15,9’unda perimenopozdan erken menopoz sonrasına kadar çarpıntı olasılığı yüksekti.
  • Yüzde 34,3’ünde bu olasılık orta düzeydeydi.
  • Yüzde 49,8’inde çarpıntı olasılığı baştan sona düşük kaldı.

Yüksek ve orta gruplarda çarpıntı olasılığı menopozdan sonraki geç dönemde azaldı. Yani kadınların önemli bir bölümü çarpıntıyı özellikle perimenopozda ve menopozun hemen sonrasında yaşadı (Carpenter ve ark., 2023).

Çarpıntı olasılığı yüksek olan grupta sıcak basması, daha fazla uyku sorunu, daha yüksek stres, çökkünlük belirtileri ve daha yüksek tansiyon daha sık görüldü. Bu çalışmada çarpıntı örüntüleri, damar sertliğini gösteren ölçümlerle ilişkili bulunmadı (Carpenter ve ark., 2023). Bu sonuç rahatlatıcıdır. Ama bir çalışmanın ortalama sonucu, senin çarpıntının nedenini söylemez; değerlendirme yine de gerekir.

Başka ne olabilir?

Çarpıntının menopoz dışında da pek çok nedeni vardır. NHS şunları sayar (NHS, Heart palpitations):

  • Yoğun egzersiz
  • Kötü uyku
  • Stres ve kaygı
  • Bazı ilaçlar
  • Alkol, kafein, nikotin ve uyuşturucu maddeler
  • Gebelik
  • Demir eksikliğine bağlı kansızlık
  • Aşırı çalışan tiroid bezi
  • Kalp ritim bozukluğu (aritmi)
  • Kalp kapağı hastalığı

Bu listenin bir bölümü menopoz döneminde de sık görülen durumlarla örtüşür. Örneğin uyku bölündüğünde ya da kaygı arttığında çarpıntı da artabilir. Bu yüzden çarpıntı “menopozdandır” diye geçiştirilmemelidir. Özellikle eşlik eden belirtiler ve kişisel ya da ailesel kalp öyküsü önemlidir.

Kaygı, uyku ve çarpıntı

Menopoza geçişte belirtiler çoğu zaman tek başına gelmez; birbirini besler. NHS, stres ve kaygıyı da, kötü uykuyu da çarpıntının sık tetikleyicileri arasında sayar (NHS, Heart palpitations). Aynı dönemde NHS, uyku sorunlarını ve ruh hâli değişikliklerini de menopoz belirtileri listesinde gösterir (NHS, Symptoms).

SWAN çalışmasındaki bulgu da bu tabloyla uyumludur: çarpıntı olasılığı yüksek olan kadınlarda uyku sorunları, algılanan stres ve çökkünlük belirtileri daha sıktı (Carpenter ve ark., 2023). Bu, birinin ötekine yol açtığını kanıtlamaz. Ama uykunu, stres düzeyini ve çarpıntını birlikte izlemenin neden işe yaradığını gösterir.

Çarpıntı başladığında kaygılanmak çok doğaldır. Kaygı da kalp atışını daha belirgin hissettirebilir. Bu döngüyü fark etmek, ne zaman endişelenmen gerektiğini ayırt etmeni kolaylaştırır. Yine de göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma hissi varsa bunu kaygıya bağlama; hemen yardım iste.

Acil olan ne?

NHS’in ölçütleri açıktır. Çarpıntı geçmiyorsa ya da göğüs ağrısı, nefes darlığı, baygınlık hissi veya bayılma ile birlikteyse acil yardım gerekir. Türkiye’de bu durumda 112’yi ara ya da acil servise git (NHS, Heart palpitations).

Bu belirtiler olduysa ama geçtiyse, yine aynı gün bir hekime görünmen gerekir. NHS, bu durumda kendi aracınla gitmemeni, birinden seni götürmesini istemeni ve kullandığın ilaçları yanına almanı önerir (NHS, Heart palpitations).

Ne zaman aile hekimine?

NHS, menopoz döneminde çarpıntın varsa aile hekimine başvurmanı önerir (NHS, Symptoms). Çarpıntı sayfasında da şu durumları sayar (NHS, Heart palpitations):

  • Çarpıntı tekrar tekrar geliyor ya da giderek sıklaşıyorsa
  • Birkaç dakikadan uzun sürüyorsa
  • Bilinen bir kalp hastalığın varsa
  • Ailende kalp sorunları öyküsü varsa

Kendin neyi gözlemleyebilirsin?

Çarpıntı çoğu zaman muayene sırasında olmaz. Bu yüzden senin gözlemlerin çok değerlidir. Şunları not et:

  • Ne zaman başladı, ne kadar sürdü?
  • Nasıl hissettirdi: hızlı mı, düzensiz mi, güçlü mü?
  • Sıcak basmasıyla birlikte mi geldi?
  • O gün kafein, alkol ya da sigara aldın mı?
  • Önceki gece nasıl uyudun? Gün stresli miydi?
  • Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da baş dönmesi oldu mu?
  • Yeni bir ilaca başladın mı?

NHS, çarpıntının arkasında bir sağlık sorunu yoksa stres, sigara, kafein ve alkol gibi tetikleyicilerden kaçınmanın yardımcı olabileceğini belirtir. Kullandığın ilaçların prospektüsüne bakmanı da önerir, çünkü bazı ilaçlar çarpıntı yapabilir (NHS, Heart palpitations). Bu sayfa herhangi bir ilaç ya da takviye önermez; seçenekleri hekiminle konuşmalısın.

Hekime ne sormalı?

Görüşmeye notlarını ve kullandığın tüm ilaçların listesini götür. Ailende kalp hastalığı öyküsü varsa bunu mutlaka söyle. Şu soruları sorabilirsin:

  • Çarpıntım menopoza geçişle uyumlu mu, kalp kaynaklı bir neden dışlanmalı mı?
  • Kansızlık ya da tiroid sorunu açısından değerlendirilmem gerekir mi?
  • Kullandığım ilaçlardan biri çarpıntı yapıyor olabilir mi?
  • Hangi belirtiler olursa acile gitmeliyim?

Diğer menopoz belirtilerini birlikte görmek istersen: Menopoz belirtileri.